Pil değiştirmeyi ya da her gün saat ayarlamayı istemeyenler için geliştirilen birkaç teknoloji vardır: ışıkla şarj olan güneş enerjili saatler, bileğin hareketinden enerji üreten kinetik saatler, radyo sinyaliyle zamanını düzelten saatler ve telefona ya da uyduya bağlanan modeller. Bu rehberde her teknolojinin nasıl çalıştığını, hangi durumlarda işe yaradığını, sınırlarını ve bakım ipuçlarını anlatıyoruz.
Kısa cevap
Güneş enerjili saatler, kadranın altındaki panelle doğal ve yapay ışığı elektriğe çevirip şarj edilebilir bir hücrede saklar. Kinetik saatler aynı işi bileğin hareketiyle yapar. Radyo kontrollü saatler, zaman sinyali yayan istasyonlardan ayar bilgisi alır; Bluetooth'lu modeller telefondan, GPS'li modeller uydulardan zaman bilgisi edinir. Hepsinin ortak noktası pil değişimini azaltması ya da gereksiz kılmasıdır; ortak sınırları ise düzenli ışık veya hareket ihtiyacı ve sinyal alma koşullarıdır.
Güneş enerjili saat nasıl çalışır?
Güneş enerjili saatlerde ışık, kristalin altındaki bir güneş paneline ulaşır. Kadran ya panelin üzerinde ince bir katman olarak yer alır ya da panelin kendisi kadranın bir parçasıdır. Panel, ışığı elektrik enerjisine çevirir ve bu enerji saatin içindeki şarj edilebilir bir hücrede biriktirilir. Hücre, karanlıkta ya da kol manşetinin altında kalındığında saatin çalışmaya devam etmesini sağlar.
Teknolojinin tarihi 1970'lere dayanır. Synchronar 2100 adlı saat 1972'de tanıtılan ilk güneş enerjili saat olarak anılır; Citizen'ın 1976 tarihli Crystron Solar Cell modeli ise güneş hücreli ilk analog quartz saatlerden biri olarak kabul edilir. Citizen, ışıkla çalışan analog saatlerini 1996'dan itibaren Eco-Drive adıyla satmaya başlamıştır. Casio da kendi sistemini Tough Solar olarak adlandırır.
Güneş enerjili saat için ne kadar ışık gerekir?
Doğal ışık en verimli kaynak olsa da yapay ışık da saati şarj eder; ancak daha yavaş. Saatin günlük harcamasını karşılamak için her gün belli bir süre ışık alması yeterlidir. Kesin süreler modele göre değiştiği için kılavuzdaki şarj tablosuna bakmak gerekir. Saati kapalı bir yerde ya da koyu bir kol altında uzun süre bırakmak şarjın düşmesine neden olabilir.
Güç tasarrufu (power save) modu
Birçok güneş enerjili modelde saat uzun süre karanlıkta kaldığında ibreleri ya da ekranı durdurarak enerji tasarrufu yapan bir mod vardır. Bu modda saniye ibresi durabilir ve saat ışık gördüğünde yeniden çalışır. Citizen gibi bazı üreticiler, dolu bir hücrenin ışık olmadan birkaç yıla kadar çalışabildiğini belirtir; süre modele bağlı olduğundan kılavuz esas alınmalıdır. Bazı modellerde saniye ibresinin iki saniyede bir sıçraması şarjın azaldığını gösteren bir uyarıdır; kesin anlamı için kılavuza bakın.
Güneş enerjili saatin sınırları
- Ömürlük değildir; şarj edilebilir hücre uzun yıllar sonra zayıflayabilir ve değişmesi gerekebilir.
- Tamamen şarj olduktan sonra bazı üreticiler "reset" ve saat ayarı yapılmasını önerir.
- Kadranın rengi ve saydamlığı, panele ulaşan ışığı etkiler.
Kinetik saat nasıl çalışır?
Seiko'nun kinetik sistemi, bilek hareketini elektriğe çevirir. İçindeki ağırlık (rotor) hareketle döner, bir dişli sistemi bu hareketi küçük bir jeneratöre aktarır ve üretilen elektrik bir enerji hücresinde saklanır. Teknoloji 1986'da Basel fuarında deneme adıyla tanıtıldı; ticari satışın 1988 olarak anıldığı kaynaklar da vardır ve tarihler kaynaklara göre bir miktar değişir. Sistem, mekanik otomatik saatten farklı olarak yayı kurmaz; elektronik bir quartz mekanizmayı besler. Mekanik tarafı için mekanizma türleri rehberimize bakabilirsiniz.
Seiko'nun kılavuzlarında anlatılan Auto Relay özelliği, saat yaklaşık üç gün hareketsiz kaldığında güç tasarrufu moduna girer ve tam dolu bir hücre ile saatin zamanı birkaç yıla kadar korumasını sağlar. Kılavuza göre bu süre yaklaşık dört yıldır. Saat tekrar hareket gördüğünde ibreler otomatik olarak doğru zamana gelir.
Kinetik saatin hareketsiz uzun süre kalması, şarj düşük kalırsa saatin durmasına yol açar. Düzenli giyilmeyen saatler için güneş enerjili model daha uygun olabilir.
Radyo kontrollü saat nasıl çalışır?
Dünyanın çeşitli yerlerinde, zamanı atomik saatlerle belirleyen kurumlar düşük frekanslı radyo sinyaliyle zaman bilgisi yayınlar. Radyo kontrollü saat, içindeki küçük bir anten ile bu sinyali alır ve kendi kayıtlı zamanını düzeltir. Böylece saat, iki ayarlama arasında sıradan bir quartz saat gibi çalışır, her alışta ise doğru zamana döner.
Başlıca zaman sinyali istasyonları şunlardır:
| İstasyon | Ülke | Konum | Frekans |
|---|---|---|---|
| DCF77 | Almanya | Mainflingen, Hessen | 77,5 kHz |
| MSF | Birleşik Krallık | Anthorn, Cumbria | 60 kHz |
| WWVB | ABD | Fort Collins, Colorado yakını | 60 kHz |
| JJY | Japonya | Fukushima ve Kyushu | 40 kHz ve 60 kHz |
| BPC | Çin | Shangqiu, Henan | 68,5 kHz |
Çoklu bant (Multi Band) ne demek?
Casio'nun Multi Band 6 sistemi, altı istasyondan birinin sinyalini alarak ayar yapabilir; böylece Avrupa, Kuzey Amerika, Japonya ve Çin bölgelerinde kullanılabilir. Sistem ilk kez 2008'de Casio'nun G-Shock GW-9200 modelinde sunuldu. Casio, kullanılan bölgeye göre uygun istasyonu seçmenin gerekli olabileceğini belirtir. Türkiye için sinyal alma koşulları konusunda ürünün kılavuzuna ve bölge listesine bakmanız gerekir; biz bu konuda kesin bir ifade kullanmıyoruz.
Radyo sinyalinin sınırları
- Menzil: Her istasyonun menzili farklıdır; DCF77 için yaklaşık 2.000 km, MSF için yaklaşık 1.500 km menzil belirtilir.
- Gün saati ve hava koşulları: Sinyal kalitesi günün saatine ve atmosfer koşullarına göre değişebilir.
- Ortam: Beton binalar, metal yüzeyler ve elektronik cihazlar sinyali zayıflatır. Pencere kenarı genellikle daha elverişlidir.
- Bölge: Saatin çalışabileceği bölgeler modele göre sınırlıdır.
GPS ve Bluetooth ile ayar
Bluetooth ile telefondan ayar
Bluetooth'lu saatler zaman ve saat dilimi bilgisini telefondan alır. Casio'nun sayfalarına göre bu özellikli saatler, günde dört kez telefonla bağlanarak zamanını düzeltir ve saat dilimi verilerini günceller. Bazı modellerde Bluetooth, güneş enerjisi ve radyo kontrolü birlikte bulunur. İlk Bluetooth'lu G-Shock modelleri 2012'de duyuruldu. Bağlantı için eşlik eden telefon uygulaması gerekir ve uygulama ayrıntıları modele bağlıdır.
GPS ile ayar
GPS'li saatler uydulardan konum ve zaman bilgisi alır. Bu sayede dünyanın her yerinde, saat dilimi dahil, otomatik ayar yapabilir. Seiko'nun üretim şirketi Epson, 2012'de Seiko Astron 7X serisini, ilk GPS'li güneş enerjili saat olarak tanıttı. GPS alımı açık gökyüzü ister ve enerji harcar; bu nedenle genellikle ışık enerjisiyle birlikte kullanılır.
Teknolojilerin karşılaştırması
| Teknoloji | Enerji kaynağı | Zaman ayarı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Güneş enerjili | Işık | Elle (ya da ek sisteme göre) | Düzenli ışık almalı |
| Kinetik | Bilek hareketi | Elle | Uzun süre hareketsiz bırakılmamalı |
| Radyo kontrollü | Pil ya da ışık | Radyo sinyali | Sinyal alma koşulları |
| Bluetooth | Pil ya da ışık | Telefon | Uygulama ve eşleşme gerekir |
| GPS | Genellikle ışık | Uydu | Açık gökyüzü gerekir |
Şarj ve bakım ipuçları
- Işığa çıkarın: Güneş enerjili saati geceleri çekmeceye atmak yerine gün ışığı alan bir yerde bırakın.
- Kolu açık tutun: Uzun kollu giysilerin altında saat az ışık alır.
- Doğrudan sıcaktan kaçının: Arabanın torpido gözü gibi çok sıcak ortamlar hücreye ve diğer parçalara zarar verebilir.
- Kinetik saatleri düzenli kullanın: Hareketsiz kalmaları şarjı düşürür.
- Uyarılara dikkat edin: Saniye ibresinin düzensiz atması, çoğu modelde şarj uyarısıdır.
- Servise gidin: Hücrenin yıllar sonra zayıflaması durumunda yetkili servis hücreyi değiştirir.
Su geçirmezlik ve conta kontrolü gibi genel bakım konuları için saat bakımı rehberimize ve su geçirmezlik rehberimize bakabilirsiniz.
Kimler için uygun?
- Pil değiştirmek istemeyenler: Güneş enerjili saatler bu amaç için geliştirilmiştir.
- Sık seyahat edenler: Radyo, Bluetooth ya da GPS ile ayar, saat dilimi değişimini kolaylaştırır.
- Doğa ve spor kullanıcıları: Güneş enerjili ve sensörlü saatler uzun gezilerde pil kaygısını azaltır. Casio'nun bu amaçla geliştirdiği serileri Casio serileri rehberimizde anlattık.
- Mekanik saat sevenler: Bu teknolojiler elektronik temellidir; mekanik işçilik arayanlar için başka bir kategoridir.
Bu teknolojilere sahip modelleri sunan markaları markalar sayfamızda bulabilirsiniz; Casio hakkında marka sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Güneş enerjili saatin pili hiç değişmez mi?
İçindeki hücre şarj edilebilirdir ve yıllarca kullanılır, ancak ömrü sonsuz değildir. Zayıfladığında yetkili serviste değiştirilir.
Güneş enerjili saat içeride şarj olur mu?
Evet, yapay ışık da şarj sağlar; fakat güneş ışığına göre daha yavaştır.
Radyo kontrollü saat her yerde ayar yapar mı?
Hayır. Sinyal alma istasyona uzaklığa ve ortama bağlıdır. Sinyal alınamazsa saat quartz olarak çalışmaya devam eder.
Kinetik saat otomatik saat midir?
Hayır. İkisi de bileğin hareketinden yararlanır ama kinetik saat elektrik üretip quartz mekanizmayı besler; otomatik saat ise ana yayı kurar.
Kaynaklar
- Casio G-Shock — Bluetooth, Multi Band 6 ve Tough Solar teknoloji sayfaları
- Citizen — Eco-Drive destek ve teknoloji sayfaları
- Seiko — Kinetic ve Auto Relay kullanım kılavuzu
- Wikipedia — Radio clock ve Solar-powered watch maddeleri